Fijnstof meten met een fijnstofmeter

Wat is fijn stof?

Fijn stof wordt officieel (nog) als twee woorden geschreven; het komt in het Groene Boekje (2005) niet als één woord voor en Van Dale (2005) vermeldt fijn stof. Bijna iedereen spreekt van 'fijnstof', met de klemtoon op de eerste lettergreep. Dat is een kenmerk van woorden die aaneengeschreven worden. Wij hebben 'fijn stof' op onze website aan elkaar geschreven.

Fijnstof is een vorm van luchtvervuiling. Fijnstof is in de lucht zwevende deeltjes kleiner dan 10 µm = 10 micrometer = 0,01 mm. Fijnstof bestaat uit deeltjes van verschillende grootte, herkomst en chemische samenstelling.

Bij het indelen van fijnstof in soorten wordt onderscheid gemaakt in grootte van de deeltjes:

• PM10: deeltjes met een aerodynamische diameter kleiner dan 10 micrometer (PM = Particulate Matter)
• PM2,5: deeltjes met een aerodynamische diameter kleiner dan 2,5 µm (micrometer) = 0,0025 mm
  
  

Wat is de herkomst van fijn stof en hoe word je eraan blootgesteld?

Vooral het verkeer (41%), de industrie (22%) en de landbouw (20%) zijn bronnen van fijnstof. Fijnstof ontstaat als gevolg van verbrandingsprocessen in bijvoorbeeld auto’s (vooral dieselmotoren), elektriciteitscentrales en stookinstallaties. Maar het kan ook een gevolg zijn van de op- en overslag van bijvoorbeeld kolen, erts en graan én van slijtage van autobanden en wegen.

Huishoudens leveren ook een aanzienlijke bijdrage door onder meer het stoken van allesbranders en open haarden, het roken van sigaretten en autorijden. De roetdeeltjes die vrijkomen bij het stoken van bijvoorbeeld een open haard hebben een relatief hoog gehalte aan schadelijke stoffen als gevolg van onvolledige verbranding. Bovendien vindt deze vorm van uitstoot plaats in de directe leefomgeving en op leefhoogte. Tenslotte kan fijnstof een natuurlijke oorsprong hebben, zoals opwaaiend bodemstof en zeezout.

In Nederland overschrijden de concentraties fijnstof vooral de normen binnen 100 meter van een drukke snelweg, of binnen 50 meter van een drukke stedelijke weg. In grote gemeenten in Nederland wordt hierdoor tot 10% van de bevolking aan te veel fijnstof blootgesteld. In gemeentes met veel industrie, drukke wegen, havens en in enkele landbouwgebieden in Noord-Brabant en Limburg komen de meeste overschrijdingen voor.

Wat zijn de effecten van fijn stof op de gezondheid?

De lucht van huizen, bedrijven, scholen of praktijkruimtes zijn vervuild met chemicaliën, organische stoffen en micro-organismen, zoals bacteriën. De neus, keel en longen worstelen elke dag met deze luchtvervuilers. Deze lucht kan hoofdpijn, rode ogen, duizeligheid, vermoeidheid en andere kwalen veroorzaken. Eén op de drie mensen heeft wel te maken met allergieën zoals astma, andere vormen van ademhalingsproblemen of het "sick building syndrome". Astma is de grootste veroorzaker van ademhalingsproblemen bij kinderen. Het is bekend dat gezondheidsschade vooral optreedt door de kleinere fractie van de deeltjesgrootteverdeling: de PM2,5. Deze deeltjes dringen het diepst door in de longen en richten de meeste schade aan. Deze fractie wordt ook voor een groter deel door mensen veroorzaakt, vooral door wegverkeer en scheepvaart.

Het is niet zo duidelijk wat het effect is van de chemische samenstelling op de grootte van de gezondheidsschade. Sommige mensen zijn gevoeliger voor fijnstof dan anderen, maar het is niet op voorhand aan te geven welke mensen schade zullen lijden. Het is wel aannemelijk gemaakt dat bij een hogere blootstellingsconcentratie en bij een grotere gevoeligheid het gezondheidsrisico groter is. Kwetsbare groepen zijn met name ouderen en personen met hart-, vaat- of longaandoeningen.

De kleine zwevende deeltjes komen bij inademing in de longen terecht. Deeltjes groter dan 10 micrometer (µm) worden door de neus vastgehouden en uitgescheiden via het slijmvlies. In de longen treedt schade op, maar het mechanisme waardoor dit gebeurt is niet precies bekend. De hypothese is dat de kleine deeltjes ontstekingsreacties veroorzaken en de zuurstofopname bemoeilijken. Deze ontstekingsreacties, waarbij radicalen vrijkomen, zijn schadelijk voor het hart. Mogelijk zorgt fijnstof er ook voor dat het bloed viskeuzer wordt, waardoor de kans op een hartinfarct toeneemt. Er zijn neurologische effecten van fijnstof gevonden, waardoor bijvoorbeeld de hartspierfunctie negatief kan worden beïnvloed. Ten slotte worden radicalen geassocieerd met vervroegde veroudering. Bij mensen met luchtwegaandoeningen en hart-en vaatziekten verergert chronische blootstelling aan fijnstof hun symptomen en het belemmert de ontwikkeling van de longen bij kinderen. De normen voor fijnstof worden in Europa op veel plaatsen overschreden, vooral langs drukke wegen.

Studies wijzen uit dat er geen veilige ondergrens is bij blootstelling aan fijnstof: hoe klein de blootstelling ook is, er is een meetbaar schadelijk effect op de gezondheid. De huidige normen zijn derhalve een compromis tussen gezondheidsbelangen en socio-economische belangen.

Fresh Air Solutions B.V. is de exclusieve distributeur van Dylos Corporation (USA) voor de Benelux voor de verkoop van diverse fijnstofmeters (Air Quality Monitors).

'Schone lucht' is niet hetzelfde als 'frisse lucht'!

Schone lucht betekent dat de lucht vrij is van schadelijke deeltjes, zoals fijnstof, bacteriën, pollen, rook, etc. De kwaliteit van frisse lucht hangt samen met de buitenluchtkwaliteit. Schone lucht is dus niet per definitie frisse lucht! Mensen ademen zuurstof (O2) in en koolstofdioxide (CO2) uit. De concentratie CO2 in de lucht hangt samen met door het menselijk lichaam afgegeven verontreinigingen en ziektekiemen en is daarom een goede indicator voor de binnenluchtkwaliteit. Hoe hoger de CO2-concentratie des te slechter de luchtkwaliteit. Een CO2 meter maakt de ventilatiebehoefte zichtbaar en zou daarom in elke ruimte waar langurig meerdere mensen verblijven aanwezig moeten zijn. Sinds begin 2010 zijn wij exclusief distributeur van het Zweedse bedrijf SenseAir en richten ons in Nederland op de verkoop van de SenseAir CO2 indicator aan scholen, kinderdagverblijven, kantoren en woningen. Wij hebben een speciale website gewijd aan 'Frisse Lucht': www.co2indicator.nl.